Polskie pistolety – VIS, P-64, WIST-94, MPS. Historia i porównanie
W przeciwieństwie do Glocka czy CZ, polska historia pistoletów służbowych to nie dziesiątki wariantów jednej rodziny — to zaledwie sześć konstrukcji rozłożonych na niemal 90 lat. Od legendarnego VIS-a z 1935 roku, przez pistolety epoki PRL na nabój Makarowa, po współczesny VIS 100 i zapowiedziany, w pełni strikerowy MPS. Ten przewodnik pokazuje całą tę linię — co się zmieniało, dlaczego, i jak te konstrukcje wypadają obok siebie.
Sekcja 1
Szybkie porównanie
Wszystkie sześć konstrukcji zestawione obok siebie — od przedwojennego VIS-a po zapowiedziany MPS. Filtruj wg epoki albo przejdź do porównywarki.
| Model | Kaliber | Epoka | Mechanizm | Dł. całkowita | Dł. lufy | Masa | Magazynek | Lata |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| VIS wz. 35wycofany | 9×19 mm | Historyczny | SA | 200 mm | 120 mm | 950 g | 8 | |
| P-64wycofany | 9×18 mm Makarov | Era PRL | DA/SA | 160 mm | 85 mm | 620 g | 6 | |
| P-83 Wanadwycofany | 9×18 mm Makarov | Era PRL | DA/SA | 165 mm | 90 mm | 730 g | 8 | |
| WIST-94 | 9×19 mm | Współczesny | DAO | 190 mm | 114 mm | 740 g | 16 | |
| VIS 100 M1 | 9×19 mm | Współczesny | DA/SA | 195 mm | 110 mm | 800 g | 17 | |
| MPS | 9×19 mm | Zapowiedziany | Striker-fired | 188 mm | 104 mm | 650 g | 17 |
Porównywarka
Wybierz 2 modele do porównania
| Parametr | VIS wz. 35 | VIS 100 M1 |
|---|---|---|
| Epoka | Historyczny | Współczesny |
| Mechanizm | SA | DA/SA |
| Kaliber | 9×19 mm | 9×19 mm |
| Długość całkowita | 200 mm | 195 mm |
| Długość lufy | 120 mm | 110 mm |
| Wysokość | 140 mm | 139 mm |
| Szerokość | 34 mm | 32 mm |
| Masa (bez magazynka) | 950 g | 800 g |
| Pojemność standardowa | 8 nab. | 17 nab. |
| Szkielet | Stal | Aluminium ze stalowym wzmocnieniem bloku ryglującego |
| Producent |
Uwaga: VIS wz. 35 to model wycofany z bieżącej służby — porównanie ma charakter poglądowy/historyczny.
Sekcja 2
Wszystkie modele
Sześć polskich konstrukcji pistoletowych — historyczne, wycofane i te w aktualnej oraz zapowiedzianej służbie.
VIS wz. 35
Pistolet, od którego zaczyna się cała polska historia broni krótkiej · ·
Zaprojektowany przez Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego, przyjęty na uzbrojenie Wojska Polskiego 26 sierpnia 1935 roku. Mechanizm wyłącznie samopowtarzalny (SA) — bez trybu dwuetapowego, znanego z późniejszych konstrukcji. Zamiast manualnego bezpiecznika ma bezpiecznik chwytowy na tylnej ściance rękojeści oraz dźwignię opuszczania kurka po lewej stronie szkieletu — kombinacja niespotykana w większości ówczesnych konstrukcji. Do wybuchu wojny wyprodukowano ok. 46–49,9 tys. sztuk.
P-64
Pierwszy w pełni polski powojenny pistolet — służba wojskowa i milicyjna · ·
Pierwsza w pełni własna polska konstrukcja powojenna, znana potocznie jako „Czak” — od wewnętrznego kryptonimu projektu, który przylgnął jako nieformalna nazwa. Konstrukcja blowback pod nabój 9×18 mm Makarov, standard państw Układu Warszawskiego. Bardzo kompaktowy jak na pistolet służbowy tamtej epoki — kosztem pojemności magazynka, który mieści zaledwie 6 naboi w pojedynczym stosie.
P-83 Wanad
Następca P-64 — wciąż nabój Makarov, ale większa pojemność magazynka · ·
Następca P-64, zaprojektowany przez R. Chełmickiego i M. Gryszkiewicza, wprowadzony do Wojska Polskiego na początku lat 80. Wciąż konstrukcja blowback pod nabój 9×18 mm Makarov — Polska nie zmieniła jeszcze wtedy standardu amunicji — ale magazynek mieści 8 naboi zamiast 6 w P-64, a szkielet zyskał manualny bezpiecznik skrzydełkowy.
WIST-94
Pierwszy polski pistolet służbowy pod nabój 9×19 mm NATO · ·
Opracowany w pierwszej połowie lat 90. jako odpowiedź na przejście Wojska Polskiego na nabój 9×19 mm zgodny ze standardem NATO — decyzja bezpośrednio związana z drogą Polski do członkostwa w NATO. Formalnie przyjęty na uzbrojenie 22 marca 1999 roku jako „pistolet wojskowy wz. 1994 WIST”. Mechanizm to DAO (Double Action Only) z wstępnie napiętym bijnikiem — zupełnie inna filozofia spustu niż kurkowe P-64/P-83 czy późniejszy VIS 100. Wariant WIST-94L ma dodatkowo wbudowany celownik laserowy.
VIS 100 M1
Aktualny standardowy pistolet Wojska Polskiego · ·
Reaktywacja legendarnej nazwy VIS w 100. rocznicę odzyskania niepodległości (1918) — certyfikacja wojskowa uzyskana 5 lutego 2016 roku po testach z lat 2009–2014, kontrakt na 20 000 sztuk dla Wojska Polskiego (w tym Wojsk Obrony Terytorialnej) podpisany 4 grudnia 2018 roku, dostawy 2019–2022. „M1” to aktualna modyfikacja produkcji cywilnej. W przeciwieństwie do WIST-94 to klasyczny kurkowy mechanizm DA/SA — pierwszy strzał na dwuetapowym spuście, kolejne jednoetapowe.
MPS
Modułowy pistolet nowej generacji — kandydat na następcę VIS 100 i policyjnego Walthera P99 · ·
MPS — Modułowy Pistolet Samopowtarzalny — pokazany publicznie na targach MSPO w Kielcach jako propozycja jednej, wspólnej platformy dla wojska, policji (w miejsce niemieckiego Walthera P99), Straży Granicznej i Służby Więziennej. To pierwszy polski pistolet w pełni strikerowy (bez kurka), z trzema wymiennymi tylnicami (S/M/L), fabrycznym przygotowaniem pod kolimator i szyną Picatinny. Deklarowana trwałość to minimum 15 000 strzałów.
Zapisuj każdy trening
Niezależnie od pistoletu — mierz swój progres
STRZELAJ.PRO pozwala przypisać treningi do konkretnej broni i porównywać wyniki między modelami, dystansami i sesjami — również dla klasyków jak VIS czy P-83.
- ✓Zapis sesji w 30 sekund (offline też działa)
- ✓Wykresy trendu — średnia, najlepsza seria, rekord
- ✓Zdjęcia tarcz — pierwsza vs setna, widzisz różnicę
Sekcja 3
Historia polskich pistoletów służbowych
Od przedwojennej legendy, przez lata PRL i nabój Układu Warszawskiego, po powrót do własnej konstrukcji na nabój NATO.
1935 — VIS wz. 35
1935Pierwszy polski pistolet służbowy — przyjęty na uzbrojenie Wojska Polskiego 26 sierpnia 1935 roku.
- ✓Zaprojektowany przez Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego, produkowany w Fabryce Broni w Radomiu
- ✓Mechanizm wyłącznie samopowtarzalny (SA) — bez trybu dwuetapowego
- ✓Bezpiecznik chwytowy zamiast manualnego, plus dźwignia opuszczania kurka
1965 — P-64 „Czak”
ok. 1965Pierwsza w pełni polska konstrukcja powojenna — nabój 9×18 mm Makarov, standard Układu Warszawskiego.
- ✓Pierwszy w pełni polski projekt po 1945 roku
- ✓Konstrukcja blowback pod nabój 9×18 mm Makarov
- ✓Bardzo kompaktowe gabaryty kosztem pojemności (6 naboi)
lata 80. — P-83 Wanad
pocz. lat 80.Następca P-64 — wciąż nabój Makarov, ale większa pojemność magazynka.
- ✓Pojemność magazynka wzrosła z 6 do 8 naboi
- ✓Dodano manualny bezpiecznik skrzydełkowy
- ✓Wciąż nabój 9×18 mm Makarov — Polska jeszcze nie zmieniła standardu amunicji
1993–1999 — WIST-94
1993–1999Zmiana standardu amunicji na 9×19 mm NATO — bezpośredni skutek dążenia Polski do członkostwa w NATO.
- ✓Pierwszy polski pistolet służbowy pod nabój 9×19 mm NATO
- ✓Mechanizm DAO (Double Action Only) z wstępnie napiętym bijnikiem — zupełnie inna filozofia spustu niż P-64/P-83
- ✓Formalnie przyjęty na uzbrojenie 22 marca 1999 roku
2009–2011 — luka i tymczasowe Glocki
2009–2011Pilna potrzeba operacyjna bez formalnego przetargu — Wojsko Polskie kupuje austriackie Glocki jako rozwiązanie tymczasowe.
- ✓Zakupy doraźne (bez otwartego przetargu) Glocków 17 i 19
- ✓Rozwiązanie pomostowe do czasu opracowania nowej polskiej konstrukcji
- ✓Pokazuje realną lukę sprzętową między WIST-94 a VIS 100
2016–2018 — VIS 100
2016–2018Reaktywacja legendarnej nazwy VIS w 100. rocznicę odzyskania niepodległości.
- ✓Certyfikacja wojskowa uzyskana 5 lutego 2016 roku po testach z lat 2009–2014
- ✓Kontrakt na 20 000 sztuk dla Wojska Polskiego podpisany 4 grudnia 2018 roku
- ✓Powrót do klasycznego kurkowego mechanizmu DA/SA
dziś — MPS
zapowiedzianyModułowy Pistolet Samopowtarzalny — kandydat na wspólną platformę dla wojska i policji.
- ✓Pierwszy w pełni strikerowy (bez kurka) polski pistolet
- ✓Trzy wymienne tylnice (S/M/L), fabryczne przygotowanie pod kolimator
- ✓Zaprojektowany, by zastąpić zarówno VIS 100 w wojsku, jak i Walthera P99 w policji
Sekcja 4
Ciekawostki
Zweryfikowane fakty z historii polskich konstrukcji — źródła podane na końcu artykułu.
- 1Pierwotna nazwa VIS wz. 35 brzmiała „WiS” — od pierwszych liter nazwisk konstruktorów, Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego. Na żądanie Departamentu Uzbrojenia zmieniono ją na „Vis”, czyli po łacinie „siła”.
- 2VIS wz. 35 był tak cenioną konstrukcją, że Niemcy kontynuowali jego produkcję w okupowanej Fabryce Broni w Radomiu przez cały okres II wojny światowej — do dziś egzemplarze z tego okresu nazywane są potocznie „Vis Radom”.
- 3Nazwa P-64 nigdy nie była oficjalnym oznaczeniem — pistolet nosił roboczą nazwę „CZAK” (od nazwisk konstruktorów), która przetrwała jako potoczne określenie broni aż do dziś.
- 4WIST-94 zastosował mechanizm DAO z iglicą napinaną podczas odrzutu zamka — rozwiązanie konstrukcyjnie zbliżone do dzisiejszych pistoletów strikerowych, zaprojektowane w Polsce jeszcze zanim ten typ mechanizmu zdominował rynek cywilny na Zachodzie.
- 5Zanim powstał VIS 100, w latach 2009–2011 polscy żołnierze przez pewien czas nosili na wyposażeniu austriackie Glocki 17 i 19 — zakupione doraźnie, bez formalnego przetargu, jako rozwiązanie tymczasowe na czas opracowywania nowej polskiej konstrukcji.
- 6Nazwa „VIS 100” odwołuje się jednocześnie do legendarnego VIS wz. 35 sprzed 90 lat i do stulecia odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku.
- 7Kontrakt na dostawy VIS 100 dla Wojska Polskiego podpisano w grudniu 2018 roku; pierwsze egzemplarze trafiły do jednostek w połowie 2019, a ostatnie partie wprowadzono na wyposażenie w 2022 roku.
- 8O ile wojsko wróciło do polskiej konstrukcji (VIS 100), o tyle polska Policja korzysta dziś głównie z pistoletów zagranicznych — najpopularniejsze modele w służbie to Glock 17/19/26 oraz Walther P99, a starsze P-64 i P-83 są sukcesywnie wycofywane.
- 9Fabryka Broni w Radomiu wciąż produkuje limitowane, kolekcjonerskie repliki VIS wz. 35 na rynek cywilny — mimo że oryginalna, wojskowa wersja nie była produkowana od zakończenia II wojny światowej.
Sekcja 5
Najczęstsze porównania
Cztery zestawienia, które najlepiej pokazują ewolucję polskiej konstrukcji pistoletowej.
VIS wz. 35 vs VIS 100 M1
Dziewięćdziesiąt lat historii polskiej konstrukcji pistoletowej w jednym porównaniu. VIS wz. 35 to stalowy pistolet single action z lat 30., wzór dla całej powojennej tradycji — VIS 100 M1 to jego duchowy następca: aluminiowy szkielet, klasyczny kurkowy mechanizm DA/SA i o dziewięć naboi większy magazynek.
| Parametr | VIS wz. 35 | VIS 100 M1 |
|---|---|---|
| Epoka | Historyczny | Współczesny |
| Mechanizm | SA | DA/SA |
| Kaliber | 9×19 mm | 9×19 mm |
| Magazynek | 8 nab. | 17 nab. |
P-64 vs P-83 Wanad
Oba w kalibrze 9×18 mm Makarov i oba oparte na zamku swobodnym (blowback) — P-83 to bezpośrednie rozwinięcie P-64 z lat 80., z dwurzędowym magazynkiem mieszczącym o dwa naboje więcej i manualnym bezpiecznikiem skrzydełkowym.
| Parametr | P-64 | P-83 Wanad |
|---|---|---|
| Epoka | Era PRL | Era PRL |
| Mechanizm | DA/SA | DA/SA |
| Kaliber | 9×18 mm Makarov | 9×18 mm Makarov |
| Magazynek | 6 nab. | 8 nab. |
WIST-94 vs MPS
Trzy dekady polskich poszukiwań mechanizmu bez kurka. WIST-94 (1999) to DAO z wstępnie napiętym bijnikiem — konstrukcyjny prekursor pistoletów strikerowych, ale wciąż nie w pełni strikerowy. MPS idzie o krok dalej: to pierwszy w pełni strikerowy polski pistolet, z wymiennymi tylnicami i fabrycznym przygotowaniem pod kolimator.
| Parametr | WIST-94 | MPS |
|---|---|---|
| Epoka | Współczesny | Zapowiedziany |
| Mechanizm | DAO | Striker-fired |
| Kaliber | 9×19 mm | 9×19 mm |
| Magazynek | 16 nab. | 17 nab. |
VIS 100 M1 vs MPS
Obecny standard Wojska Polskiego kontra zapowiedziany kandydat na następną generację. VIS 100 M1 to sprawdzony, kurkowy DA/SA na aluminiowym szkielecie, już w służbie od 2019 roku. MPS to w pełni strikerowa, modułowa konstrukcja pomyślana jako wspólna platforma dla wojska i policji — ale wciąż w fazie wdrażania, bez potwierdzonej daty wprowadzenia.
| Parametr | VIS 100 M1 | MPS |
|---|---|---|
| Epoka | Współczesny | Zapowiedziany |
| Mechanizm | DA/SA | Striker-fired |
| Kaliber | 9×19 mm | 9×19 mm |
| Magazynek | 17 nab. | 17 nab. |
Sekcja 6
Najczęstsze pytania
Ile jest polskich konstrukcji pistoletowych?
Znacznie mniej niż w przypadku dużych zagranicznych producentów jak Glock czy CZ — historia polskich pistoletów służbowych to w praktyce sześć konstrukcji rozłożonych na niemal 90 lat: VIS wz. 35 (1935), P-64 (lata 60.), P-83 Wanad (lata 80.), WIST-94 (1999), VIS 100 M1 (od 2016) oraz zapowiedziany MPS.
Czy VIS 100 to ten sam pistolet co przedwojenny VIS wz. 35?
Nie — to zupełnie nowa konstrukcja Fabryki Broni „Łucznik” w Radomiu, która świadomie nawiązuje nazwą do legendarnego VIS-a z 1935 roku. VIS 100 ma aluminiowy szkielet i mechanizm DA/SA z odkurkiem, a numer „100” odnosi się do stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę, nie do liczby naboi czy kolejnego numeru patentu.
Co oznacza MPS?
MPS to Modułowy Pistolet Samopowtarzalny — zapowiedziana konstrukcja Fabryki Broni „Łucznik”, pierwszy w pełni strikerowy (bez kurka) polski pistolet, pomyślany jako wspólna platforma dla wojska, policji, Straży Granicznej i Służby Więziennej. Pokazany publicznie na targach MSPO w Kielcach, ale wciąż nie jest dostępny w sprzedaży.
Dlaczego P-64 i P-83 używały innego naboju niż dzisiejsze polskie pistolety?
P-64 i P-83 powstały w czasach Układu Warszawskiego i strzelały nabojem 9×18 mm Makarowa — standardem państw bloku wschodniego. Dopiero po 1989 roku, w drodze do członkostwa w NATO, Polska zaczęła projektować pistolety pod nabój 9×19 mm Parabellum (NATO) — pierwszym był WIST-94.
Czy polska policja używa dziś polskich pistoletów?
Nie w większości przypadków. Choć wojsko wróciło do polskiej konstrukcji (VIS 100), polska Policja korzysta obecnie głównie z pistoletów zagranicznych — najpopularniejsze modele w służbie to Glock 17/19/26 oraz Walther P99. Starsze, polskie P-64 i P-83 są sukcesywnie wycofywane.
Czym różni się mechanizm WIST-94 od klasycznego DA/SA?
WIST-94 używa mechanizmu DAO (Double Action Only) z bijnikiem wstępnie napinanym podczas odrzutu zamka — każdy strzał ma taki sam, jednolity skok spustu, bez przełączania między trybem dwuetapowym i jednoetapowym jak w klasycznym DA/SA (np. w P-64, P-83 czy VIS 100 M1). To rozwiązanie konstrukcyjnie zbliżone do dzisiejszych pistoletów strikerowych.
Czy w Wojsku Polskim były kiedyś Glocki?
Tak — w latach 2009–2011, zanim powstał VIS 100, polscy żołnierze przez pewien czas nosili na wyposażeniu austriackie Glocki 17 i 19, zakupione doraźnie bez formalnego przetargu jako rozwiązanie tymczasowe na czas opracowywania nowej polskiej konstrukcji.
Źródła i dalsza lektura
Dane techniczne i historyczne zweryfikowano w materiałach Fabryki Broni „Łucznik” w Radomiu, Muzeum Wojska Polskiego oraz niezależnych, branżowych źródłach.
- Fabryka Broni „Łucznik” – Radom — oficjalne karty katalogowe (fabrykabroni.pl) oraz materiały prasowe o VIS 100 i MPS
- Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie — materiały o VIS wz. 35
- Ministerstwo Obrony Narodowej — komunikaty o wprowadzeniu VIS 100 do Sił Zbrojnych RP
- Wikipedia (pl) — hasła „VIS wz. 35”, „P-64”, „P-83”, „WIST-94”, „VIS 100”
- Serwisy branżowe (dziennikzbrojny.pl, defence24.pl, milmag.pl) — kontekst wojskowy i historyczny
Aplikacja STRZELAJ.PRO
Trenuj i mierz progres — niezależnie od broni
Zapisuj wyniki, skupienie i serie dla każdej broni osobno. STRZELAJ.PRO pokazuje trend, nie tylko pojedynczy trening.
- ✓Zapis treningów w 30 sekund
- ✓Automatyczne MOA i skupienie
- ✓Historia i wykresy progresu
Powiązane narzędzia i przewodniki
Wszystkie przewodniki po broni
Broń
Glock — modele, generacje i różnice
Przewodnik
CZ pistolety — cała gama modeli
Przewodnik
Beretta — cała gama pistoletów
Przewodnik
Dziennik strzelecki
Aplikacja
Jak strzelać z pistoletu
Podstawy
Dobre skupienie pistoletu na 25 m
Skupienie
Tarcza strzelecka do druku PDF
Narzędzie
Jak działa STRZELAJ.PRO
Aplikacja